گفت : آنان كه كسب معاصى كنند ، يعنى فعل معاصى كنند چه كسب جز لغوى معقول نيست آنچه ايشان دعوى كردند [ 109 - پ ] معقول نتوانند كردن ايشان را جزا دهند و پاداشت ( 1 ) آنچه كرده باشند ( 2 ) . و اقتراف هم اكتساب باشد ، آنگه نهى كرد مكلَّفان را از خوردن آنچه نام خداى نبرده باشند بر آن ، گفت : * ( وَلا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّه عَلَيْه ) * مخوريد از آنچه - يعنى از آن [ ذبايح ] ( 3 ) كه - بر آن نام خدا نبرده باشند ، و اين [ نيز ] ( 4 ) دليل است بر وجوب تسميه . و بيان كرديم كه : ذبايح اهل كتاب حرام باشد و تسميهء ايشان نه تسميه باشد ، براى آن كه خداى را نشناسند . و اگر كسى رها كند در او خلاف كردند ، اگر به قصد رها كند و ياد دارد ذبيحه ( 5 ) حلال نبود ، و اگر بسهو رها كند و معتقد وجوب آن باشد ذبيحه حلال بود ، و اين مذهب ماست و مذهب ابو حنيفه و اصحابش . و ثورى و شعبي و داود و ابو ثور گفتند : تسميه شرط است اگر رها كند به قصد يا سهو ذبيحه حلال بود ، و اين مذهب شافعى آن است كه : تسميه سنّت است ، اگر نكند باكى نبود . جملهء فقها گفتند : ذبيحهء اهل كتاب حلال باشد ، و در ارسال الكلب و السّهم در باب تسميه هم اين گفتند فقها . و بعضى مفسّران گفتند : آيت منسوخ است ، و اين درست نيست براى آن كه بر نسخش دليل نيست . و حسن و عكرمه گفتند : ذبايح اهل كتاب از اين جمله منسوخ است بقوله : وَطَعامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ ( 6 ) ، و بنزديك ما اين طعام مخصوص است به حبوب و اين آيت محكم است و بر ظاهر خود است . قوله : * ( وَإِنَّه لَفِسْقٌ ) * ، يعنى آنچه نام خدا بر آن نبرده باشند فسق [ است ] ( 7 ) ، يعنى خوردن آن فسق است ، و « ها » كنايت است از اكل لما دلّ عليه قوله : * ( وَلا تَأْكُلُوا ) * . قوله : * ( وَإِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ ) * ، مفسّران گفتند : مراد به شياطين

--> ( 1 ) . مج ، وز ، لت به . ( 2 ) . مج ، آج ، لت : باشد . ( 7 - 4 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 5 ) . مج ، وز ، لت بس . ( 6 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 5 .